Okul günü bittiğinde çocuk için öğrenme süreci tamamen bitmiş olmaz. Ancak okuldan eve gelen bir çocuğun doğrudan okuldan sonra çocuk için verimli çalışma rutini ile yeniden ders başına oturmasını beklemek de her zaman gerçekçi değildir.
Çocuk okulda geçen uzun bir günün ardından dinlenmeye, yemek yemeye, hareket etmeye ve biraz kendi zamanını geçirmeye ihtiyaç duyabilir.
Bu nedenle okul sonrası çalışma rutini oluştururken amaç, çocuğun günün geri kalanını derslerle doldurmak değil; dinlenme, ödev, tekrar, oyun ve kişisel zaman arasında dengeli bir düzen kurmaktır.
Peki okuldan sonra çocuk ne zaman ders çalışmalı? Önce ödev mi yapılmalı, yoksa dinlenmeli mi? Çalışma süresi ne kadar olmalı?
Bu soruların tek bir doğru cevabı yoktur. Çocuğun yaşı, okulda geçirdiği süre, günlük sorumlulukları ve bireysel ihtiyaçları birlikte değerlendirilmelidir.
Okuldan Sonra Rutine Neden İhtiyaç Var?
Çocuk her gün okuldan eve geldiğinde ne yapacağını yeniden düşünmek zorunda kaldığında çalışma sürecinin başlaması zorlaşabilir.
Buna karşılık günün belli bölümlerinin benzer bir sırayla ilerlemesi çocuğa öngörülebilirlik sağlayabilir.
Örneğin:
Okul → Eve geliş → Dinlenme → Yemek → Çalışma → Serbest zaman → Uyku
gibi basit bir sıra oluşturulabilir.
Burada amaç çocuğun bütün gününü dakikalarına kadar planlamak değildir.
Asıl amaç, çocuğun zaman içinde:
“Okuldan sonra beni neler bekliyor?”
sorusunun cevabını bilmesidir.
Bu öngörülebilirlik, özellikle çalışmaya başlamakta zorlanan çocuklar için rutinin önemli bir parçası olabilir.
1. Çocuk Eve Geldiğinde Hemen Ders Başlatmayın
Çocuğun okuldan gelir gelmez masaya oturmasını beklemek her zaman iyi bir başlangıç olmayabilir.
Okuldan sonra kısa bir geçiş süresi oluşturmak çocuğun gün içindeki temposunu değiştirmesine yardımcı olabilir.
Bu süre içerisinde çocuk;
- Üstünü değiştirebilir,
- Bir şeyler yiyebilir,
- Su içebilir,
- Bir süre dinlenebilir,
- Kısa bir oyun oynayabilir.
Burada önemli olan dinlenmenin kontrolsüz biçimde saatlerce uzamamasıdır.
Çünkü çok uzun bir ara sonrasında yeniden çalışmaya başlamak da zorlaşabilir.
Bu nedenle aile, çocuğun ihtiyacına uygun belirli bir geçiş süresi oluşturabilir.
2. Çalışma Zamanını Günün İçine Yerleştirin
“Bugün ne zaman ders çalışacaksın?” sorusunun her gün yeniden sorulması yerine, mümkün olduğunca belirli bir çalışma aralığı oluşturulabilir.
Örneğin çocuk eve geldikten ve dinlendikten sonra çalışma sürecinin başlaması bir rutin hâline gelebilir.
Burada saatten çok sıra önemlidir.
Çocuk zaman içinde:
Eve geldim → dinlendim → yemek yedim → çalışma zamanı geldi
şeklinde bir düzeni öğrenebilir.
Her gün aynı saatte çalışmak mümkün değilse bile benzer bir sıra takip edilebilir.
Çünkü iyi bir rutin her zaman dakikası dakikasına aynı olmak zorunda değildir.
3. Önce O Günün Sorumluluklarını Belirleyin
Çalışma zamanı geldiğinde çocuğun önünde çok fazla görev olması süreci zorlaştırabilir.
Bu nedenle çalışmaya başlamadan önce kısa bir plan yapmak faydalı olabilir.
Örneğin:
Bugün ne yapmam gerekiyor?
Hangisini önce tamamlamalıyım?
Hangi konuda yardıma ihtiyacım olabilir?
Bu soruların cevapları belirlendikten sonra çocuk çalışmaya başlayabilir.
Böylece “Ders çalışacağım.” gibi geniş ve belirsiz bir hedef yerine daha somut bir görev ortaya çıkar.
Örneğin:
“Matematik çalışacağım.”
yerine:
“Matematik ödevimdeki soruları tamamlayacağım.”
demek çocuk için daha anlaşılır olabilir.
4. Çalışma Süresini Çocuğa Göre Belirleyin
Okul sonrası çalışma rutini oluştururken en sık yapılan hatalardan biri, bütün çocuklar için aynı çalışma süresini belirlemektir.
Oysa ilkokul çağındaki çocukların dikkat süreleri, çalışma alışkanlıkları ve günlük ihtiyaçları birbirinden farklı olabilir.
Bu nedenle:
“Her çocuk her gün iki saat çalışmalı.”
gibi katı bir yaklaşım yerine çocuğun performansına bakmak daha doğru olur.
Çalışma süresini değerlendirirken şu sorular sorulabilir:
- Çocuk belirlenen süre boyunca çalışabiliyor mu?
- Çalışırken sık sık başka şeylere yöneliyor mu?
- Görevini anlayarak mı yapıyor?
- Çalışma sonunda çok mu yoruluyor?
- Ertesi gün çalışmaya karşı isteksizlik oluşuyor mu?
Bazen daha kısa ama gerçekten odaklanılmış bir çalışma, uzun süre masa başında kalmaktan daha verimli olabilir.
5. Ödevi Günün Tek Çalışma Amacı Hâline Getirmeyin
Okul sonrası çalışma rutini yalnızca ödev tamamlamaktan oluşmak zorunda değildir.
Çocuğun ihtiyaçlarına göre rutinde;
- Ödev,
- Kısa konu tekrarı,
- Okuma,
- Eksik öğrenmelerin tamamlanması,
- Soru çözme,
- Proje veya okul çalışmaları
yer alabilir.
Ancak bunların hepsini aynı güne sığdırmak da gerekmez.
Çocuğun gerçekten neye ihtiyacı olduğunu belirlemek daha önemlidir.
Örneğin o gün ödevleri fazla olan bir çocuğa ayrıca uzun bir soru çözme programı eklemek yerine ödevlerini sağlıklı biçimde tamamlamasına fırsat vermek daha uygun olabilir.
Okul Sonrası Rutinde Dinlenme ve Oyun da Olmalı
Çocuğun okuldan sonra yalnızca ders çalışması beklenmemelidir.
İlkokul döneminde oyun, hareket, sosyal etkileşim ve dinlenme de çocuğun günlük yaşamının önemli parçalarıdır.
Bu nedenle verimli bir okul sonrası rutin:
Ders + ödev + tekrar
şeklinde düşünülmemelidir.
Daha dengeli bir yaklaşım:
Sorumluluk + dinlenme + hareket + oyun + aile zamanı
gibi farklı ihtiyaçlara yer açabilir.
Çocuk bütün gününü derslerle geçiriyorsa çalışma süresi artsa bile öğrenme verimi aynı oranda artmayabilir.
Bu nedenle verimli çalışma, günün geri kalanını yok saymak anlamına gelmez.
Ekran Kullanımını Rutinin Neresine Koymalı?
Okul sonrası rutinde ekran kullanımı da ailelerin en çok zorlandığı konulardan biri olabilir.
Burada “Ekran tamamen yasaklanmalı.” gibi tek bir çözüm yerine, çocuğun günlük düzeni içerisinde ekranın nerede bulunduğunu belirlemek daha uygulanabilir olabilir.
Örneğin çocuk eve gelir gelmez uzun süre ekran başında kalırsa çalışma zamanına geçmek zorlaşabilir.
Bunun yerine çalışma sorumlulukları tamamlandıktan sonra belirlenen süre içerisinde ekran kullanılması tercih edilebilir.
Ancak burada da amaç çocuğun bütün gününü ödül ve yasaklar üzerinden yönetmek değildir.
Uzun vadede hedef, çocuğun kendi sorumluluklarını yerine getirdikten sonra serbest zamanını yönetebilmeyi öğrenmesidir.
Çocuk Çalışmaya Başlamakta Zorlanıyorsa Ne Yapılmalı?
Bazı çocuklarda problem çalışma süresinin uzunluğu değil, çalışmaya başlama aşamasıdır.
Çocuk:
“Birazdan başlayacağım.”
“Daha sonra yaparım.”
“Çok ödevim var.”
diyerek sürekli erteleyebilir.
Böyle bir durumda bütün akşamı “Hadi ders çalış.” diyerek geçirmek yerine, görevi küçültmek işe yarayabilir.
Örneğin:
“Önce sadece defterini ve kitabını çıkaralım.”
Ardından:
“İlk soruya birlikte bakalım, sonra sen devam et.”
denebilir.
Çocuk başladıktan sonra çalışmayı sürdürmek daha kolay hâle gelebilir.
Ancak bu desteğin zaman içerisinde azaltılması önemlidir.
Çünkü amaç çocuğun yalnızca veli hatırlattığında çalışması değil, kendi rutinini tanıyarak çalışmaya başlayabilmesidir.
LAAS Yaklaşımı: Okul Sonrası Rutinde 4 Adım
Okul sonrası çalışma sürecini çocuk için daha anlaşılır hâle getirmek amacıyla bunu dört basit adımda düşünebiliriz:
1. Geçiş Yap
Okuldan eve geldikten sonra kısa bir dinlenme ve hazırlanma süresi oluştur.
2. Planla
O gün yapılması gerekenleri belirle ve önceliklendir.
3. Çalış
Belirlenen göreve odaklan ve çalışma süresini çocuğun ihtiyacına göre düzenle.
4. Serbest Bırak
Sorumluluklar tamamlandıktan sonra çocuk oyun, hareket, aile zamanı veya başka bir etkinliğe geçebilsin.
Bu yaklaşımın amacı çocuğun bütün akşamını kontrol etmek değil, günün akışını anlaşılır hâle getirmektir.
Veli Okul Sonrası Rutinde Ne Kadar Destek Olmalı?
Okul sonrası düzenin ilk dönemlerinde veli desteğine ihtiyaç duyulması normaldir.
Veli;
- Çalışma zamanını hatırlatabilir,
- Günlük görevlerin belirlenmesine yardımcı olabilir,
- Çocuğun ihtiyaç duyduğu materyalleri hazırlamasına destek olabilir,
- Zorlandığı noktayı anlamasına yardımcı olabilir.
Ancak zaman içerisinde çocuğun yapabildiği işleri kendisinin üstlenmesi gerekir.
Örneğin başlangıçta:
“Çalışma zamanın geldi.”
diyen veli, zamanla:
“Bugün ne zaman çalışacağını sen planlayabilir misin?”
diye sorabilir.
Bu küçük değişiklik, çocuğun sorumluluğunu artırır.
Okul Sonrası Çalışma Rutini İşe Yaramıyorsa Neye Bakılmalı?
Hazırlanan rutin birkaç gün sonra sürekli bozuluyorsa hemen çocuğun isteksiz olduğu sonucuna varmak doğru olmayabilir.
Önce rutinin kendisine bakmak gerekir.
Şu sorular yardımcı olabilir:
Çalışma zamanı çocuğun gerçekten dinlenebileceği bir zamandan sonra mı geliyor?
Program çocuğun yaşına göre fazla yoğun mu?
Çocuğun ne yapacağı yeterince açık mı?
Ödev ve diğer çalışmalar aynı anda mı yükleniyor?
Çocuğun oyun ve dinlenme zamanı var mı?
Veli desteği çocuğun sorumluluğunu azaltıyor mu, artırıyor mu?
Bazen küçük bir değişiklik bütün rutinin daha uygulanabilir hâle gelmesini sağlayabilir.
Örneğin çalışma süresini azaltmak, görevleri daha küçük parçalara ayırmak veya çalışma saatini biraz değiştirmek yeterli olabilir.
Okuldan Sonra Her Gün Aynı Program Uygulanmalı mı?
Hayır.
Çocukların okul günleri, sınav dönemleri, ödev yoğunlukları ve enerji seviyeleri her gün aynı olmayabilir.
Bu nedenle iyi bir rutin esnek olabilmelidir.
Normal bir okul gününde çocuk kısa bir çalışma ve tekrar yapabilirken, yoğun ödev verilen bir günün programı farklı olabilir.
Hafta sonlarında ise çalışma süresi değişebilir ve dinlenme ile sosyal etkinliklere daha fazla yer açılabilir.
Önemli olan programın hiçbir zaman bozulmaması değil, bozulduğunda yeniden kurulabilmesidir.
Bu da çocuğa önemli bir beceri kazandırır:
“Bugün planım değişti ama ne yapacağımı yeniden belirleyebilirim.”
Amaç Çocuğun Bütün Akşamını Doldurmak Değil
Okuldan sonra verimli bir çalışma rutini oluştururken en önemli nokta, çocuğun gününü mümkün olduğunca çok dersle doldurmamaktır.
Çocuğun;
dinlenmeye,
oynamaya,
hareket etmeye,
ailesiyle zaman geçirmeye
ve yaşına uygun biçimde kendi zamanını kullanmaya da ihtiyacı vardır.
Çalışma rutini bu ihtiyaçların karşısında değil, onlarla dengeli şekilde birlikte ilerlemelidir.
Çünkü çocuk için sürdürülebilir olan bir rutin, birkaç gün uygulanan yoğun bir programdan çok daha değerlidir.
LAAS Akademi’de Okul Sonrası Çalışma Süreci
LAAS Akademi’de erken eğitim öğrencilerinin çalışma sürecine yalnızca tamamlanan ödevler üzerinden bakmıyoruz.
Çocuğun ödevini tamamlaması kadar çalışma düzeni oluşturması, sorumluluk kazanması, zorlandığı noktaları fark etmesi ve zaman içinde daha bağımsız hâle gelmesi de önem taşıyor.
Bu nedenle okul sonrası çalışma sürecinin çocuğun yaşına ve ihtiyaçlarına uygun olması gerektiğini düşünüyoruz.
Bazı çocuklar evde kolaylıkla düzen oluşturabilirken bazı çocuklar için belirli bir çalışma ortamı ve düzenli rehberlik süreci daha uygun olabilir.
Bu noktada Ödev Etütü, çocuğun okul sonrasındaki çalışma sürecini daha planlı ve düzenli hâle getirmesine destek olabilecek seçeneklerden biridir.
Verimli Bir Okul Sonrası Rutin Nasıl Olmalı?
Çocuğun okuldan sonra verimli çalışabilmesi için bütün akşamını derslerle doldurmak gerekmez.
İyi bir okul sonrası rutin;
dinlenme → planlama → çalışma → serbest zaman
dengesini çocuğun yaşına ve ihtiyaçlarına göre oluşturabilmelidir.
Çocuğun ne zaman çalışacağını bilmesi, görevlerini küçük adımlara ayırabilmesi ve zaman içerisinde kendi sorumluluklarını daha fazla üstlenebilmesi bu sürecin temel hedeflerindendir.
Unutmayın:
Verimli bir rutin, çocuğun daha uzun çalışmasını değil; çalışmayı, dinlenmeyi ve kendi zamanını daha dengeli yönetebilmesini sağlar.