Erken eğitim döneminde birçok veli için en zor anlardan biri, çocuğun ödev yapma alışkanlığının kazandırılmasıdır.
“Ödevini yaptın mı?”
“Haydi artık başlayalım.”
“Daha ne kadar sürecek?”
“Ben söylemeden neden başlamıyorsun?”
Bu cümleler zamanla evde her gün tekrarlanmaya başladığında ödev, çocuk için yalnızca yapılması gereken bir görev olmaktan çıkıp veli ile çocuk arasında yaşanan günlük bir mücadeleye dönüşebilir.
Oysa erken eğitim döneminde asıl hedef yalnızca ödevlerin tamamlanması değildir. Çocuğun zaman içerisinde çalışmaya başlayabilmesi, görevini takip edebilmesi, zorlandığı noktayı fark edebilmesi ve sorumluluğunu giderek daha bağımsız şekilde yerine getirebilmesi önemlidir.
Peki çocuğa ödev yapma alışkanlığı nasıl kazandırılır?
Bunun için öncelikle çocuğun neden zorlandığını anlamak ve ardından onun yaşına uygun, sürdürülebilir bir çalışma düzeni oluşturmak gerekir.
Ödev Yapma Alışkanlığı Neden Bir Anda Kazanılmaz?
Ödev yapma alışkanlığı, çocuğa birkaç kez “Ödevini yap” denildiğinde oluşmaz.
Çünkü alışkanlık yalnızca davranışın kendisinden oluşmaz. Çocuğun ne zaman çalışacağını, nerede çalışacağını, nereden başlayacağını ve çalışmasını nasıl tamamlayacağını da öğrenmesi gerekir.
Özellikle erken öğretim çağında bu beceriler henüz gelişmektedir.
Bu nedenle bir çocuğun ödevini kendi başına takip edememesi her zaman isteksizlik anlamına gelmez.
Bazen çocuk:
- Ödevin nereden başlayacağını bilemeyebilir.
- Görevin tamamını gözünde büyütebilir.
- Okuldan sonra dinlenmeye ihtiyaç duyabilir.
- Konuyu tam anlamadığı için ödevi erteleyebilir.
- Çalışma ortamındaki dikkat dağıtıcılardan etkilenebilir.
- Daha önce yaşadığı başarısızlıklar nedeniyle başlamaktan kaçınabilir.
- Sürekli hatırlatılmaya alıştığı için kendi sorumluluğunu takip etmeyebilir.
Bu nedenle ilk soru “Çocuğum neden ödev yapmıyor?” değil, biraz daha farklı olmalıdır:
“Çocuğum ödev sürecinin hangi aşamasında zorlanıyor?”
Bu sorunun cevabı, uygulanacak yöntemi de değiştirir.
1. Önce Ödev Saatini Değil, Ödev Rutinini Oluşturun
Bir alışkanlığın oluşması için her gün aynı dakikada masaya oturmak şart değildir.
Daha önemli olan, çocuğun okuldan sonra çalışma sürecinin nasıl ilerleyeceğini bilmesidir.
Örneğin:
Okuldan gel → Dinlen → Bir şeyler ye → Kısa hazırlık yap → Ödeve başla → Kontrol et → Çalışmayı tamamla
gibi basit bir sıra oluşturulabilir.
Çocuk her gün neyle karşılaşacağını bildiğinde “Şimdi ne yapacağım?” belirsizliği azalır.
Burada önemli olan rutinin çocuğun yaşına ve günlük programına uygun olmasıdır. Okuldan gelir gelmez hiç dinlenmeden masaya oturtmak her çocuk için uygun olmayabilir. Çocukların okuldan sonra dinlenmeye de ihtiyaç duyabileceği eğitim rehberlerinde özellikle belirtiliyor.
2. Çocuğunuzun Yerine Ödev Yapmayın
Ödev alışkanlığı kazandırmaya çalışırken yapılan en yaygın hatalardan biri, çocuğa yardımcı olmak ile çocuğun sorumluluğunu üstlenmek arasındaki sınırın kaybolmasıdır.
Çocuk bir soruyu çözemediğinde doğrudan cevabı söylemek kısa vadede işi hızlandırabilir.
Ancak çocuk her zorlandığında cevabı hazır bulursa zaman içerisinde kendi başına düşünmek yerine yardım beklemeye başlayabilir.
Bunun yerine:
“Cevap şu.”
demek yerine,
“Sence burada senden ne isteniyor?”
veya
“Soruyu bir kez daha okuyup hangi bilgileri verdiğine bakalım mı?”
gibi sorularla çocuğun düşünmesine yardımcı olunabilir.
Amaç çocuğu yalnız bırakmak değildir.
Amaç, yardım ederken sorumluluğu çocuğun elinden almamaktır.
3. Ödevi Küçük Parçalara Ayırın
Ödev defterinde uzun bir görev listesi görmek bazı çocukların daha başlamadan yorulmasına neden olabilir.
Örneğin çocuğun:
- Matematik ödevi
- Türkçe çalışma sayfası
- Okuma
- Yazma çalışması
olduğunu düşünelim.
“Bütün ödevlerini bitir.”
demek yerine ilk görevi belirlemek daha kolay olabilir:
“Önce matematikte şu bölümü tamamlayalım. Sonra sıradakine geçeriz.”
Burada amaç çocuğa daha az ödev yaptırmak değil, başlama davranışını kolaylaştırmaktır.
Çocuk başladığında ve ilk görevi tamamladığında sıradaki çalışmaya geçmek çok daha yönetilebilir hâle gelebilir.
4. Çalışma Alanını Mümkün Olduğunca Sadeleştirin
Çocuğun çalışma masasında aynı anda çok fazla eşya bulunması veya sürekli ekran, oyuncak ve başka dikkat dağıtıcıların olması çalışmayı zorlaştırabilir.
Bu nedenle çalışma sırasında ihtiyaç duyulacak malzemelerin hazır olması faydalıdır:
- Defter
- Kitap
- Kalem
- Silgi
- Gerekli yardımcı materyaller
Çocuğun çalışma alanı her gün yeniden kurulmak zorunda kalmıyorsa hazırlık süreci de kolaylaşabilir.
Burada amaç mükemmel bir çalışma odası oluşturmak değildir.
Çocuğun “çalışma zamanı” ile “oyun zamanı” arasındaki farkı anlayabileceği bir ortam oluşturmak yeterlidir.
5. Her Gün Aynı Hatırlatmayı Yapmak Yerine Sorumluluğu Yavaş Yavaş Çocuğa Bırakın
Çocuğa alışkanlık kazandırmaya çalışırken başlangıçta yetişkin desteği gerekebilir.
Fakat bu desteğin amacı çocuğun sürekli kontrol edilmesi olmamalıdır.
Örneğin ilk dönemde:
“Şimdi ödev zamanı.”
demek gerekebilir.
Bir süre sonra:
“Ödev saatimiz yaklaştı, hazır mısın?”
şeklinde daha az yönlendirici bir yaklaşım kullanılabilir.
Daha sonra ise:
“Bugünkü çalışmalarını ne zaman yapmayı planlıyorsun?”
diye sorulabilir.
Bu küçük değişiklik önemli bir fark yaratır.
Çünkü ilk cümlede karar tamamen yetişkindedir.
Son cümlede ise çocuk kendi çalışma zamanını düşünmeye başlamaktadır.
Uzun vadede hedef tam olarak budur.
6. Çocuğunuzun Zorlandığı Yeri Bulun
Bazen “Ödev yapmak istemiyor.” dediğimiz çocuk aslında ödevin kendisinden değil, ödev sırasında yaşadığı zorluktan kaçıyor olabilir.
Örneğin:
Matematik problemlerini anlamıyorsa matematik ödevini erteleyebilir.
Uzun metinleri okumakta zorlanıyorsa Türkçe ödevine başlamak istemeyebilir.
Yazı yazmak onu çok yoruyorsa yazma çalışmasını sürekli sonraya bırakabilir.
Bu nedenle çocuğun ödevden kaçındığı durumlarda şu soruyu sormak önemlidir:
“Ödevin tamamını mı yapmak istemiyor, yoksa belirli bir bölümünde mi zorlanıyor?”
Bu ayrım, çözümü ciddi şekilde değiştirebilir.
7. “Kaç Sayfa Yaptın?” Yerine “Bugün Ne Öğrendin?” Diye Sorun
Ödev sürecinin yalnızca tamamlanan sayfa sayısıyla değerlendirilmesi çocuğun dikkatini sonuçtan öğrenmeye değil, işi bir an önce bitirmeye yöneltebilir.
Bu nedenle zaman zaman farklı sorular sormak faydalı olabilir:
“Bugün en kolay gelen şey neydi?”
“Nerede zorlandın?”
“Bugün okulda öğrendiğin hangi konuyu ödevde tekrar gördün?”
“Yarın tekrar bakman gereken bir şey var mı?”
Bu sorular çocuğun kendi öğrenme süreci hakkında düşünmesine yardımcı olur.
Böylece ödev yalnızca “bitirilmesi gereken iş” olmaktan çıkar.
8. Çalışmanın Sonunda Küçük Bir Kontrol Rutini Oluşturun
Ödev bittiğinde hemen çantayı kapatmak yerine birkaç dakikalık kontrol yapılabilir.
Çocuğa şu dört soruyu öğretmek bile zaman içinde güzel bir alışkanlık oluşturabilir:
Bitti mi?
Bugün yapılması gereken tüm görevleri tamamladım mı?
Kontrol ettim mi?
Yaptığım çalışmalara tekrar baktım mı?
Anladım mı?
Sadece yazdım mı, yoksa ne yaptığımı gerçekten biliyor muyum?
Yarın için hazır mıyım?
Defter, kitap veya gerekli materyalleri hazırladım mı?
Bu dört soruyu biz LAAS Ödev Kontrolü olarak düşünebiliriz:
Bitti → Kontrol → Anla → Hazırla
Çocuğun zaman içerisinde bu kontrolü yetişkin hatırlatması olmadan yapabilmesi, ödev alışkanlığının önemli bir göstergesidir.
9. Ödev Yapınca Sürekli Ödül Vermek Yerine Süreci Takdir Edin
Çocuk her ödev yaptığında maddi veya büyük bir ödül vermek, zaman içerisinde çalışmanın kendi sorumluluğu olduğu fikrinin geri planda kalmasına neden olabilir.
Bunun yerine çocuğun gösterdiği davranışı fark etmek daha anlamlı olabilir.
Örneğin:
“Bugün sana hatırlatmadan çalışmaya başlaman çok güzeldi.”
“Zorlandığın soruyu bırakmak yerine tekrar denedin.”
“Ödevini bitirdikten sonra kendin kontrol ettin.”
Bu tür ifadeler çocuğun yalnızca “başarılı oldum” demesini değil, hangi davranışının olumlu olduğunu fark etmesini sağlar.
10. Her Gün Kusursuz Bir Ödev Rutini Beklemeyin
Bir alışkanlık oluştururken bazı günler düzen bozulabilir.
Çocuk yorgun olabilir.
Okulda yoğun bir gün geçirmiş olabilir.
Aile programında değişiklik olabilir.
Önemli olan tek bir kötü günün bütün sistemi bozmasına izin vermemektir.
Bir gün çalışma rutini aksadıysa ertesi gün yeniden düzene dönmek yeterlidir.
Çocuğa:
“Yine yapamadın.”
demek yerine,
“Bugün düzenimiz bozuldu, yarın yeniden deneyelim.”
demek daha yapıcı olabilir.
Amaç kusursuzluk değil, süreklilik oluşturmaktır.
Çocuğum Hâlâ Ödev Yapmak İstemiyorsa Ne Yapmalıyım?
Bütün bunlara rağmen çocuk sürekli olarak ödevden kaçıyor olabilir.
Bu durumda aynı yöntemi daha yüksek sesle uygulamak genellikle çözüm değildir.
Öncelikle problemin kaynağına bakmak gerekir.
Şunları değerlendirebilirsiniz:
- Ödev çocuğun seviyesinin üzerinde mi?
- Çocuk belirli bir derste sürekli zorlanıyor mu?
- Çalışmaya başlamak mı, sürdürmek mi zor geliyor?
- Çalışma ortamında dikkat dağıtan unsurlar var mı?
- Çocuk okuldan sonra yeterince dinlenebiliyor mu?
- Ödev süreci sürekli veli müdahalesine mi dönüşüyor?
- Çocuğun ne yapacağını bilemediği noktalar var mı?
Sorun belirli bir derste veya öğrenme alanında yoğunlaşıyorsa, yalnızca “daha disiplinli olmalısın” demek yerine çocuğun hangi noktada desteğe ihtiyaç duyduğunu anlamak daha doğru bir başlangıçtır.
Ödev Etütü Bu Sürece Nasıl Destek Olabilir?
Bazı çocuklar evde çalışırken sürekli olarak bir yetişkinin hatırlatmasına ihtiyaç duyabilir.
Bazıları ise ev ortamındaki dikkat dağıtıcılardan dolayı çalışmaya başlamakta zorlanabilir.
Bazı çocuklar da ödevlerini yaparken anlamadığı konularda destek alabileceği yapılandırılmış bir çalışma ortamına ihtiyaç duyabilir.
Bu noktada ödev etütü, çocuğun yerine ödev yapılan bir sistem olarak değil; çocuğun ödevlerini kendi sorumluluğunda tamamlamayı öğrenebileceği düzenli bir çalışma ortamı olarak düşünülebilir.
LAAS Akademi’deki yaklaşımımız da tam olarak bu noktaya dayanıyor.
Öğrencinin çalışması yalnızca “ödev tamamlandı mı?” şeklinde değerlendirilmez.
Çalışmaya başladı mı?
Nerede zorlandı?
Ne kadarını kendi başına yapabildi?
Hangi noktada desteğe ihtiyaç duydu?
Çalışmasını kontrol edebildi mi?
Bu sorular birlikte değerlendirildiğinde, çocuğun yalnızca bugünkü ödevine değil, çalışma alışkanlığının gelişimine de bakılmış olur.
LAAS’ta Amaç Ödevi Çocuğun Yerine Yapmak Değil
Erken eğitim döneminde çocuğa verilebilecek en değerli desteklerden biri, her şeyi onun yerine yapmak değil, kendi sorumluluklarını yönetebileceği bir sistem oluşturmasına yardımcı olmaktır.
Bu nedenle LAAS Akademi’nin Ödev Etütü yaklaşımında hedefimiz:
Hatırlat → Yaptır → Kontrol Et
döngüsünde kalmak değildir.
Bunun yerine zaman içinde:
Planla → Çalış → Kontrol Et → Sorumluluğunu Al
döngüsünün gelişmesini desteklemektir.
Çocuk bugün ödevini kendi başına planlayamıyor olabilir.
Ama doğru yönlendirme, düzenli çalışma ortamı ve yaşına uygun sorumluluklarla bu beceri zaman içinde geliştirilebilir.
Çünkü erken eğitim döneminde kazanılan çalışma alışkanlığı yalnızca bugünkü ödevler için değil, çocuğun ilerleyen eğitim hayatındaki çalışma düzeni için de önemli bir temel oluşturur.
Hedef Ödevi Bitirmek Değil, Sorumluluk Kazandırmak
Çocuğa ödev yapma alışkanlığı kazandırmak, her akşam masaya oturtmakla başlamaz.
Önce çocuğun neden zorlandığını anlamak, ardından onun için uygulanabilir bir rutin oluşturmak gerekir.
Çocuğun yerine ödevi yapmak yerine gerektiğinde rehberlik etmek, çalışmayı küçük adımlara bölmek, çalışma sonunda kısa bir kontrol rutini oluşturmak ve zaman içinde sorumluluğu çocuğa bırakmak daha sürdürülebilir bir yaklaşım olabilir.
Ve belki de en önemlisi:
Çocuğun her gün ödevini yapmasını sağlamak ile çocuğun kendi sorumluluğunu yönetmeyi öğrenmesini sağlamak aynı şey değildir.
Erken öğretim yıllarında asıl kazanım, ikinci hedefe doğru ilerleyebilmektir.
LAAS Akademi Ödev Etütü hakkında bilgi almak ve çocuğunuzun çalışma düzenini birlikte değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.