LGS’de bir sorunun konusunu bildiğiniz hâlde yanlış cevap veriyorsanız, sorun her zaman bilgi eksikliği olmayabilir. Bazen öğrenci soruda verilen bilgiyi yanlış yorumlayabilir, soru kökünün ne istediğini gözden kaçırabilir veya sorudaki önemli bir ayrıntıyı fark etmeden çözmeye başlayabilir.
Özellikle uzun metinler, LGS soru okuma, birden fazla bilgi içeren sorular ve günlük yaşam bağlamında hazırlanan yeni nesil sorular, öğrenciden yalnızca konu bilgisini değil, okuduğunu doğru anlamasını ve bilgileri bir araya getirerek yorumlamasını da ister.
Bu nedenle:
Bu konuyu biliyorum ama soruyu yanlış yaptım.
diyen bir öğrencinin yalnızca konuyu tekrar çalışması her zaman yeterli olmayabilir.
Peki LGS’de soruyu yanlış anlamak neden olur? Sorunun ne istediği nasıl daha doğru anlaşılır? Soru kökü okunurken nelere dikkat edilmeli ve öğrenci soruyu çözdükten sonra cevabını nasıl kontrol etmeli?
Bu yazıda, LGS sorularında yanlış anlamadan kaynaklanan hataları azaltmak için uygulanabilecek bir okuma ve çözüm yaklaşımını ele alacağız.
Soruyu Yanlış Anlamak ile Konuyu Bilmemek Aynı Şey Değildir
Bir öğrenci bir soruyu yanlış yaptığında ilk akla gelen neden genellikle:
Bu konuyu bilmiyor.
olur.
Ancak her yanlış cevap bilgi eksikliğinden kaynaklanmaz.
Öğrenci:
- Sorunun ne istediğini yanlış anlamış olabilir.
- Olumsuz ifadeyi gözden kaçırmış olabilir.
- Verilen bilgilerden birini kullanmamış olabilir.
- Bir koşulu yanlış yorumlamış olabilir.
- Soruda istenmeyen bir şeyi hesaplamış olabilir.
- Doğru yöntemi seçmesine rağmen sorunun son adımında hata yapmış olabilir.
Bu nedenle yanlış cevap sonrasında yalnızca:
Doğru cevap neydi?
diye bakmak yerine:
Ben soruyu nerede farklı anladım?
sorusunu sormak daha öğretici olabilir.
Soru Kökünü Okumadan Çözmeye Başlamak Hata Riskini Artırabilir
Bazı öğrenciler soruyu gördüğü anda çözmeye başlar.
Özellikle matematikte:
İşlem yapmalıyım.
Türkçede:
Şıkları okumalıyım.
Fen Bilimleri’nde:
Formülü kullanmalıyım.
gibi düşüncelerle hızlıca çözüm yoluna geçilebilir.
Ancak sorunun gerçekten ne istediği net değilse doğru bilgi kullanılsa bile yanlış sonuca ulaşılabilir.
Bu nedenle çözmeye başlamadan önce kısa bir duraklama yapılabilir:
Bu soruda benden tam olarak ne isteniyor?
Bu soru birkaç saniye sürer ancak gereksiz işlemleri azaltabilir.
Soru Kökündeki Kritik Kelimelere Dikkat Edilmeli
Bazı sorularda tek bir kelime sorunun anlamını değiştirebilir.
Örneğin:
- Hangisi söylenebilir?
- Hangisi söylenemez?
- Hangisi kesinlikle doğrudur?
- Hangisi çıkarılamaz?
- Hangisinin olması beklenir?
- Hangisi yanlıştır?
gibi ifadeler öğrencinin ne araması gerektiğini belirler.
Bu nedenle soru kökü hızlıca okunup doğrudan seçeneklere geçildiğinde hata riski artabilir.
Öğrenci özellikle olumsuz ifadeleri fark etmeyi alışkanlık hâline getirebilir.
Örneğin:
Aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
sorusunu:
Aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
gibi okumak, konu bilgisi tamamen doğru olsa bile yanlış cevaba götürebilir.
Soruda Verilen Her Bilgi Aynı Öneme Sahip Olmayabilir
Uzun bir LGS sorusunda çok sayıda bilgi bulunabilir.
Ancak öğrencinin bunların tamamını aynı anda işlemeye çalışması gerekmeyebilir.
Bu nedenle soru okunurken bilgiler üç gruba ayrılabilir:
Verilenler
Soruda bize hangi bilgiler sunuluyor?
İstenen
Bizden tam olarak ne bulunması isteniyor?
İlişki
Bu verilen bilgiler birbirleriyle nasıl bağlantılı?
Özellikle çok adımlı sorularda bu ayrım öğrencinin soruyu zihninde daha düzenli hâle getirmesine yardımcı olabilir.
Soruyu Kendi Cümlelerinle Kısalt
Uzun bir soru gördüğünde bütün metni zihninde tekrar tekrar taşımak yerine soruyu kendi cümlelerinle kısaltabilirsin.
Örneğin:
Ali’nin elinde 24 kalem vardır…
diye başlayan uzun bir soruda öğrenci zihninde:
24 kalem var, üç gruba ayrılıyor, son durumda kaç tane kalıyor?
şeklinde daha kısa bir yapı oluşturabilir.
Buradaki amaç soruyu değiştirmek değildir.
Sorunun temel ilişkisini daha görünür hâle getirmektir.
Şıkları Okumadan Önce Soruyu Anla
Bazı öğrenciler soruyu okuduktan sonra hemen seçeneklere bakar.
Bu özellikle Türkçe ve sözel derslerde öğrencinin düşünme biçimini şıkların yönlendirmesine neden olabilir.
Mümkün olduğunda önce:
Ben bu soruda ne arıyorum?
sorusunun cevabı bulunabilir.
Daha sonra seçeneklere geçilebilir.
Ancak bazı soru türlerinde şıkların karşılaştırılması çözümün bir parçası olabilir. Buradaki amaç şıkları her zaman görmezden gelmek değil, şıkların sorunun ne istediğinin yerine geçmesini engellemektir.
Soruyu Okudum, Anladım mı?
Bir soruyu okuduktan sonra öğrenci kendisine çok kısa bir kontrol sorusu sorabilir:
Bu soruyu bir arkadaşım bana sorsa, benden ne istediğini tek cümleyle söyleyebilir miyim?
Eğer cevap veremiyorsa doğrudan işleme başlamak yerine soruyu bir kez daha incelemek faydalı olabilir.
Örneğin:
Benden verilen iki durum arasındaki farkı bulmamı istiyor.
veya:
Benden kesin olarak çıkarılabilecek bilgiyi bulmamı istiyor.
gibi bir cümle oluşturmak sorunun hedefini netleştirebilir.
Soruyu Yanlış Yaptığında Hemen Konuya Geri Dönme
Bu nokta oldukça önemli.
Öğrenci bir matematik sorusunu yanlış yaptı.
Hemen:
Demek ki bu konuyu bilmiyorum.
diyerek konu anlatımına geri dönmesi gerekmeyebilir.
Önce yanlışın kaynağı belirlenmelidir.
Şöyle bir kontrol yapılabilir:
Bilgi eksikliği mi?
Soruyu yanlış mı okudum?
İstenen şeyi mi yanlış anladım?
İşlem hatası mı yaptım?
Sorudaki bir koşulu mu gözden kaçırdım?
Bu ayrım öğrencinin gereksiz yere bildiği konuları tekrar tekrar çalışmasını önleyebilir.
Aynı Soruyu Yeniden Çözerken Cevabı Hatırlamak Yetmez
Yanlış yapılan bir soru yeniden çözüldüğünde öğrenci doğru cevaba ulaşabilir.
Ancak burada da küçük bir tuzak vardır.
Öğrenci:
Bunun cevabı B’ydi.
diye hatırlayabilir.
Bu, soruyu gerçekten öğrendiği anlamına gelmez.
Bunun yerine:
Neden B?
sorusunu cevaplayabilmelidir.
Daha da önemlisi, benzer bir soruda aynı düşünme biçimini kullanabilmelidir.
Bu nedenle yanlış yapılan sorularda yalnızca doğru cevabı hatırlamak değil, doğru cevaba götüren düşünme sürecini anlamak önemlidir.
Soruyu Hızlı Okumak ile İyi Okumak Aynı Şey Değildir
LGS’de zaman yönetimi elbette önemlidir.
Ancak daha hızlı olmak için soruyu gereğinden hızlı okumak ters etki yaratabilir.
Örneğin:
Soruyu hızlı oku → Yanlış anla → Çöz → Geri dön → Yeniden oku
süreci, soruyu başta biraz daha dikkatli okumaktan daha fazla zaman kaybettirebilir.
Bu nedenle hedef:
En hızlı nasıl okuyabilirim?
yerine:
Bir kez okuyup doğru anlayabilmek için nasıl okuyabilirim?
olmalıdır.
Her Soruda Aynı Okuma Yöntemi Kullanılmalı mı?
Hayır.
Matematikte sorunun verdiği bilgiler ve istenen sonuç öne çıkarken, Türkçe’de metnin ana düşüncesi veya anlatım biçimi daha önemli olabilir.
Fen Bilimleri’nde deney düzenekleri ve değişkenler öne çıkabilir.
İnkılap Tarihi’nde tarihsel bağlam ve verilen bilgiler arasındaki ilişki önem kazanabilir.
Bu nedenle öğrencinin her derste aynı çözüm adımını mekanik biçimde uygulaması gerekmez.
Ancak temel soru değişmez:
Bu soruda benden ne isteniyor?
Yeni Nesil Sorularda Soruyu Parçalara Ayır
Uzun bir soruyu tek seferde çözmeye çalışmak yerine parçalarına ayırmak işe yarayabilir.
Örneğin:
1. Durum ne?
2. Hangi bilgiler verilmiş?
3. Hangi koşullar var?
4. Benden ne isteniyor?
5. Bu bilgiler arasında nasıl bir ilişki var?
Bu yaklaşım özellikle birden fazla bilgiyi aynı anda kullanmayı gerektiren sorularda öğrencinin zihinsel yükünü azaltabilir.
LGS’de Soruyu Yanlış Anlamayı Azaltan Mini Kontrol
Soruyu çözdükten sonra cevap işaretlemeden önce çok kısa bir kontrol yapılabilir:
Ben ne arıyordum?
Sorunun istediğini gerçekten buldum mu?
Verilenleri kullandım mı?
Sorudaki önemli bilgilerden birini atladım mı?
İşaretlediğim seçenek soruyla uyumlu mu?
Cevabım gerçekten soru kökünün istediği şeyi mi karşılıyor?
Bu kontrol birkaç saniye sürebilir.
Her soruda uzun bir yeniden çözüm yapmak gerekmez.
LAAS Soru Okuma Sistemi
Soruyu yanlış anlama riskini azaltmak için dört adımlı bir yaklaşım kullanılabilir:
1. Oku
Soruyu acele etmeden tamamla.
2. Ayıkla
Verilenleri ve kritik bilgileri belirle.
3. Yorumla
Sorunun senden tam olarak ne istediğini kendi cümlenle ifade et.
4. Kontrol Et
Bulduğun cevabın gerçekten sorulan şeyi karşılayıp karşılamadığını kontrol et.
Kısaca:
Oku → Ayıkla → Yorumla → Kontrol Et
Bu sistemin amacı öğrenciyi her soruda gereğinden fazla yavaşlatmak değildir.
Tam tersine, yanlış anlamadan kaynaklanan gereksiz geri dönüşleri azaltmayı amaçlar.
Soruyu Yanlış Anlamak Bir Çalışma Verisi Olabilir
Bir öğrenci aynı tür sorularda sürekli yanlış yapıyorsa bu durum yalnızca:
Dikkatsiz.
şeklinde açıklanmamalıdır.
Örneğin öğrenci:
- Olumsuz soru köklerini kaçırıyor olabilir.
- Uzun metinlerde verilenleri ayıramıyor olabilir.
- Sorunun son cümlesini yeterince dikkatli okumuyor olabilir.
- Birden fazla koşulu aynı anda takip etmekte zorlanıyor olabilir.
Bu tekrar eden hatalar fark edildiğinde öğrenci için daha özel bir çalışma yapılabilir.
Örneğin:
Son 10 yanlışımın kaç tanesi bilgi eksikliğinden, kaç tanesi soruyu yanlış anlamaktan kaynaklandı?
sorusu oldukça değerli bir veri sağlayabilir.
Veli Çocuğuna Nasıl Destek Olabilir?
Bir öğrenci yanlış cevap verdiğinde:
Dikkatsizsin.
demek yerine:
Soruda ne isteniyordu?
diye sormak daha öğretici olabilir.
Ardından:
Sen soruyu nasıl anladın?
sorusu sorulabilir.
Böylece öğrenci yalnızca doğru cevabı öğrenmek yerine kendi düşünme biçimini incelemeye başlar.
Bu beceri zamanla öğrencinin kendi yanlışlarını bağımsız olarak analiz etmesine yardımcı olabilir.
Önce Soruyu Anla, Sonra Çöz
LGS’de yanlış yapılan her soru bilgi eksikliğinden kaynaklanmaz.
Bazen öğrenci konuyu bilir ancak sorunun ne istediğini yanlış anlar, önemli bir koşulu atlar veya soru kökündeki küçük bir ifadeyi gözden kaçırır.
Bu nedenle soru çözümünde yalnızca:
Bilgi → İşlem → Cevap
sırasına odaklanmak yerine:
Oku → Ayıkla → Yorumla → Çöz → Kontrol Et
şeklinde bir düşünme süreci oluşturmak daha faydalı olabilir.
Unutulmaması gereken en önemli nokta ise şu:
Bir soruyu hızlı çözmekten önce, soruyu doğru anlamak gerekir.
Çünkü yanlış anlaşılan bir soruyu ne kadar hızlı çözdüğünüzün bir önemi yoktur.
LGS hazırlığında öğrencinin geliştirmesi gereken önemli becerilerden biri de yalnızca daha fazla soru çözmek değil, karşısındaki sorunun gerçekten ne istediğini doğru anlayabilmektir.