LGS sorularında bazen uzun bir açıklama, bir tablo, bir grafik ve birden fazla koşul aynı sorunun içinde yer alabilir. Öğrenci soruyu okumaya başladığında çok sayıda bilgiyle karşılaşınca nereden başlayacağını bilemeyebilir. Özellikle matematik ve fen bilimlerinde bu durum, sorunun çözümünden önce metni anlamak için zaman harcanmasına neden olabilir.
Peki LGS uzun sorularda gereksiz bilgiler nasıl ayıklanır? Bir soruda hangi bilgilerin doğrudan kullanılacağını, hangilerinin yalnızca durumu açıklamak için verildiğini nasıl anlayabiliriz?
Burada önemli olan, metni olabildiğince hızlı okumak veya sorunun bazı bölümlerini atlamak değildir. Asıl amaç, sorunun ne anlattığını anlamak, istenen sonucu belirlemek ve verilen bilgiler arasındaki ilişkiyi doğru kurmaktır.
Çünkü uzun bir soruda ilk bakışta gereksiz görünen bir ayrıntı, başka bir bilgiyle birlikte kullanıldığında çözümün önemli bir parçası olabilir.
LGS Uzun Sorularda Gereksiz Bilgiler Nasıl Ayıklanır?
Uzun soruları çözmeye başlarken bütün metni aynı anda zihinde tutmaya çalışmak yerine, bilgileri belirli bir sırayla incelemek daha yararlı olabilir.
Bunun için beş adımlı bir yöntem uygulayabilirsiniz:
- Önce soru kökünü okuyun.
- Verilen bilgileri belirleyin.
- Bilgileri görevlerine göre ayırın.
- Verilenler arasındaki bağlantıyı kurun.
- Çözümünüzü sorunun istediği sonuçla karşılaştırın.
Bu adımlar, özellikle birden fazla bilgi içeren yeni nesil sorularda düşünme sürecini düzenlemeye yardımcı olabilir.
1. Önce Sorunun Sizden Ne İstediğini Belirleyin
Uzun bir soruyu okurken öğrencilerin yaptığı hatalardan biri, metindeki sayıları veya dikkat çekici ayrıntıları görür görmez işlem yapmaya başlamaktır.
Oysa ilk olarak şu soruya cevap vermek gerekir:
“Bu sorunun sonunda neyi bulmam gerekiyor?”
Örneğin bir soruda öğrencilerin katıldığı etkinlikler, etkinliklerin süreleri, katılımcı sayıları ve ücretleri anlatılmış olabilir. Ancak soru yalnızca toplam ücreti soruyorsa diğer bilgilerin tamamını kullanmanız gerekmeyebilir.
Bu nedenle soru kökünü dikkatlice okuyun. Özellikle şu ifadelere dikkat edin:
- Hangisi doğrudur?
- Hangisi yanlıştır?
- En az kaç tane?
- En fazla kaç tane?
- Kaç farklı durum vardır?
- Buna göre hangisine ulaşılabilir?
- Verilen koşullardan hangisi sağlanır?
Bu ifadeler, sorunun çözüm yönünü belirler.
Küçük bir alışkanlık: Soruyu okuduktan sonra kendinize tek cümleyle ne aradığınızı söyleyin. Örneğin, “Benden toplam maliyeti hesaplamam isteniyor.” Bu cümle, metindeki bilgileri daha bilinçli değerlendirmenizi sağlar.
2. Verilen Bilgileri Üç Gruba Ayırın
LGS uzun sorularda bütün bilgileri aynı önemde görmek, çözüm sürecini zorlaştırabilir. Bunun yerine bilgileri üç grupta değerlendirebilirsiniz.
Doğrudan kullanılan bilgiler
Bunlar, sonuca ulaşmak için gerekli olan sayılar, ölçüler, kurallar veya koşullardır.
Örneğin bir dikdörtgenin çevresini hesaplamanız isteniyorsa uzunluk ve genişlik bilgileri doğrudan kullanılabilir.
İlişki kurmayı sağlayan bilgiler
Bazı bilgiler doğrudan işlemde kullanılmasa da diğer verilerin nasıl yorumlanacağını belirler.
Örneğin bir ürünün fiyatının ikinci üründe yüzde 20 indirim uygulanarak hesaplandığı belirtiliyorsa indirim kuralı, fiyatla birlikte değerlendirilmelidir.
Bağlamı açıklayan bilgiler
Sorunun günlük yaşamda hangi durumu anlattığını açıklayan ayrıntılar bulunabilir. Bunlar matematiksel işleme doğrudan girmeyebilir; ancak sorunun anlaşılmasını kolaylaştırabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Bir bilginin ilk bakışta kullanılmıyor görünmesi, onun kesinlikle gereksiz olduğu anlamına gelmez. Önce diğer bilgilerle ilişkisini incelemek gerekir.
3. Uzun Matematik Sorularında Sayılara Hemen Atlamayın
Yeni nesil matematik sorularında öğrencinin karşısına bir hikâye, tablo, fiyat listesi veya günlük yaşam senaryosu çıkabilir. Sayılar dikkati hemen işlemlere yönlendirebilir.
Ancak soruda birden fazla sayı bulunması, hepsinin aynı işlemde kullanılacağı anlamına gelmez.
Örnek: Etkinlik bütçesi
Bir okul gezisi için kişi başı ulaşım ücreti 120 TL, müze giriş ücreti 80 TL olarak belirlenmiştir. Geziye katılan öğrencilerin her birine 30 TL değerinde yemek kuponu verilmiştir. Geziye 25 öğrenci katılmıştır. Soru, öğrencilerin ulaşım ve müze giriş ücretleri için ödenecek toplam tutarı istemektedir.
Bu soruda:
- Ulaşım ücreti: 120 TL
- Müze giriş ücreti: 80 TL
- Öğrenci sayısı: 25
- Yemek kuponu: 30 TL
İstenen tutar, ulaşım ve müze giriş ücretlerinin toplamıdır.
Kişi başı toplam ücret:
120 + 80 = 200 TL
25 öğrenci için:
200 × 25 = 5.000 TL
Yemek kuponu bu soruda istenen toplamın dışında kalır. Ancak soru, okulun bütün gezi giderlerini sorsaydı kupon bilgisi de önemli hâle gelebilirdi.
Buradan çıkarılacak sonuç: Bir bilginin gerekli olup olmadığı, sorunun ne istediğine göre belirlenir.
4. Tablo ve Grafiklerde Her Veriyi Aynı Anda İncelemeyin
LGS sorularında tablo ve grafikler, metinle birlikte kullanılabilir. Bu tür sorularda öğrencinin karşısına birden fazla satır, sütun, kategori veya ölçüm çıkabilir.
Bütün verileri ezberlemeye çalışmak yerine önce tablonun neyi gösterdiğini anlayın.
Şu sırayı izleyebilirsiniz:
- Tablo veya grafiğin başlığını okuyun.
- Birimlere dikkat edin. Değerler kişi, dakika, metre, yüzde veya başka bir ölçü olabilir.
- Soruda adı geçen satır, sütun ya da kategoriyi belirleyin.
- İstenen sonuç için hangi verilerin karşılaştırılması gerektiğini inceleyin.
- İşleminizi yaptıktan sonra sonucu tablo veya grafikle kontrol edin.
Örneğin bir grafikte dört öğrencinin haftalık soru çözme sayıları verilmiş olabilir. Soru yalnızca en fazla soru çözen öğrenci ile en az soru çözen öğrenci arasındaki farkı soruyorsa bütün öğrencilerin verilerini ayrı ayrı toplamaya gerek olmayabilir.
Buna karşılık soru haftalık toplamı veya ortalamayı istiyorsa daha fazla veri kullanmanız gerekir.
Önemli: Grafikteki bir veriyi yalnızca soruda doğrudan adı geçmediği için göz ardı etmeyin. Önce istenen sonuca ulaşmak için gerekli olup olmadığını kontrol edin.
5. Fen Bilimleri Sorularında Koşulları Birbirinden Ayırın
Fen Bilimleri sorularında deney düzenekleri, gözlem sonuçları ve değişkenler birlikte verilebilir. Öğrenci çok sayıda açıklama gördüğünde hangi koşulun sonucu etkilediğini belirlemekte zorlanabilir.
Bu tür sorularda üç soruya odaklanın:
- Deneyde ne değiştiriliyor?
- Hangi sonuç gözlemleniyor veya ölçülüyor?
- Hangi koşullar aynı tutuluyor?
Örneğin farklı miktarlarda su verilen iki bitkinin büyümesi karşılaştırılıyorsa ışık, toprak ve bitkilerin başlangıç koşulları gibi bilgiler de değerlendirilmelidir. Sorunun amacı su miktarının etkisini incelemekse diğer koşulların nasıl ele alındığı önem taşır.
Bu durumda yalnızca sayısal değerlere bakmak yeterli değildir. Deneyin amacını ve koşullar arasındaki ilişkiyi anlamak gerekir.
Fen sorularında gereksiz bilgi ayıklamak, deneyin sonucunu etkileyebilecek bir koşulu gözden çıkarmak değildir. Tam tersine, hangi bilginin neden önemli olduğunu belirlemektir.
6. Sorudaki Bilgileri Kısa Bir Şemaya Dönüştürün
Bazen uzun bir metni yeniden okumak yerine, bilgileri kâğıt üzerinde düzenlemek daha kolay olabilir.
Özellikle sıralama, karşılaştırma, zaman çizelgesi, oran ve koşul sorularında küçük bir tablo veya şema kullanabilirsiniz.
Örneğin bir soruda üç kişinin farklı günlerde yaptığı etkinlikler anlatılıyorsa bilgileri kısa bir tabloya aktarabilirsiniz:
| Kişi | Gün | Etkinlik |
|---|---|---|
| A | Pazartesi | Kitap okuma |
| B | Salı | Deney yapma |
| C | Çarşamba | Spor |
Bu tablo yalnızca örnek bir gösterimdir. Gerçek soruda hangi bilgilerin gerekli olduğu, sorunun istediği sonuca göre belirlenir.
Şema hazırlarken metni baştan sona yeniden yazmayın. Yalnızca ilişkileri anlamanızı sağlayacak kısa ifadeler kullanın.
7. “Gereksiz Bilgi” ile “Dikkat Dağıtıcı Bilgi” Arasındaki Farkı Anlayın
Bu iki kavram birbirine benzese de aynı şey değildir.
Gereksiz bilgi, sorunun istediği sonuca ulaşmak için kullanılmayan bir ayrıntı olabilir.
Dikkat dağıtıcı bilgi ise öğrencinin asıl sorudan uzaklaşmasına neden olabilecek bir sayı, ifade veya ayrıntıdır. Bu bilgi bazen gerçekten gereksizdir; bazen de doğru yorumlanmadığında öğrenciyi yanlış bir işleme yönlendirir.
Örneğin soru bir ürünün indirimli fiyatını istiyorsa ürünün renginin işlem açısından önemi olmayabilir. Ancak ürünün fiyatı ve indirim oranı temel bilgilerdir.
Bu ayrımı yapabilmek için her ayrıntı için şu soruyu sorun:
“Bu bilgi, soruda istenen sonucu bulmamı nasıl etkiliyor?”
Bir bağlantı kuramıyorsanız bilgiyi hemen silmek yerine çözümün diğer adımlarını kontrol edin. Bazı koşullar ancak sorunun ilerleyen bölümünde anlam kazanabilir.
8. Uzun Sorularda En Sık Yapılan Hatalar
Bilgi ayıklama becerisi gelişirken bazı hatalara özellikle dikkat etmek gerekir.
Bütün sayıları kullanmaya çalışmak
Soruda bulunan her sayıyı bir işleme dönüştürmek doğru bir yaklaşım değildir. Önce neyin hesaplanacağını belirleyin.
Metnin tamamını ezberlemeye çalışmak
Uzun soruların bütün ayrıntılarını zihinde tutmak yerine bilgileri kısa notlarla düzenleyin.
Soru kökünü hızlı geçmek
“En az”, “en fazla”, “yanlıştır”, “ulaşılamaz” gibi ifadeler sonucu değiştirebilir. Soru kökünü dikkatle okuyun.
İlk bulduğunuz çözüm yoluna bağlı kalmak
Bir yöntem ilerlemiyorsa soruyu yeniden değerlendirin. Bilgileri farklı bir sırayla ele almak veya küçük bir şema oluşturmak işe yarayabilir.
Gereksiz olduğunu düşündüğünüz bilgiyi erken elemek
Bir ayrıntının işe yaramadığını anlamadan onu göz ardı etmek yanlış sonuca götürebilir. Önce sorunun koşullarıyla ilişkisini kontrol edin.
9. Bu Beceriyi Geliştirmek İçin Nasıl Çalışılmalı?
LGS uzun sorularda bilgileri ayıklamak, yalnızca hızlı soru çözerek gelişen bir beceri değildir. Düzenli ve bilinçli uygulama yapmak önemlidir.
Çalışırken şu yöntemi deneyebilirsiniz:
- İlk olarak sorunun ne istediğini kendi cümlenizle ifade edin.
- Verilen bilgileri işaretleyin.
- Doğrudan kullanılacak verileri belirleyin.
- Koşulları ve bilgiler arasındaki ilişkileri inceleyin.
- Çözümden sonra hangi bilgileri kullandığınızı ve neden kullandığınızı açıklayın.
- Yanlış yaptığınız sorularda hatanın bilgi eksikliğinden mi, soruyu yanlış anlamaktan mı yoksa yanlış işlem yapmaktan mı kaynaklandığını belirleyin.
Başlangıçta bu adımlar zaman alabilir. Ancak amaç her soruda uzun uzun not almak değil, zamanla daha sistemli düşünme alışkanlığı kazanmaktır.
Mini uygulama
Bir soru çözerken kendinize şu üç soruyu sorun:
- Benden ne isteniyor?
- Hangi bilgiler sonuca ulaşmamı sağlayacak?
- Kullandığım bilgilerin sorunun istediği sonuçla bağlantısı ne?
Bu sorulara cevap verebiliyorsanız çözümünüzün mantığını daha kolay kontrol edebilirsiniz.
Laas Akademi’nin Bakış Açısı
Laas Akademi olarak LGS hazırlığında yalnızca çok sayıda soru çözmenin değil, öğrencinin çözdüğü soruların mantığını anlamasının da önemli olduğunu düşünüyoruz.
Uzun sorularda bilgileri ayıklamak, öğrencinin okuduğunu anlama, analiz etme ve problem çözme becerileriyle yakından ilişkilidir. Bu nedenle bir sorunun yanlış yapılması durumunda yalnızca doğru cevabı göstermek yerine, öğrencinin hangi aşamada zorlandığını anlamaya çalışmak gerekir.
Öğrenci bazen konu bilgisini yeterince öğrenmediği için zorlanabilir. Bazen soruda verilen koşulları ilişkilendiremeyebilir. Bazen de soru kökünü yanlış yorumladığı için doğru bildiği bilgiyi yanlış kullanabilir.
Bu durumları birbirinden ayırmak, çalışma sürecini daha verimli hâle getirebilir. Çünkü her hata aynı yöntemle giderilemez.
Bizim yaklaşımımızda öğrencinin yalnızca doğru cevaba ulaşması değil, neden o cevaba ulaştığını açıklayabilmesi de önemlidir. Böylece öğrenci benzer sorularla karşılaştığında öğrendiği yöntemi farklı durumlara uygulamayı geliştirebilir.
Sık Sorulan Sorular
LGS uzun soruları hızlı çözmek için ne yapılmalı?
Öncelikle sorunun ne istediğini belirlemek, verilen bilgileri düzenlemek ve gereksiz işlemlerden kaçınmak gerekir. Hız, soruyu anlamadan hızlı okumaktan değil, çözüm sürecini daha bilinçli yönetmekten gelir.
Uzun sorularda bütün bilgileri okumak gerekir mi?
Sorunun tamamını dikkatle okumak önemlidir. Ancak her ayrıntının çözümde doğrudan kullanılacağı varsayılmamalıdır. Bilgilerin görevini ve diğer verilerle ilişkisini belirlemek gerekir.
Gereksiz bilgileri ayıklamak matematikte mi daha önemlidir?
Bu beceri matematikte özellikle belirgin olsa da fen bilimlerinde deney ve grafik yorumlamada, Türkçede ise metin ve soru kökünü anlamada da yararlı olabilir.
Çocuk uzun soruları görünce panikliyorsa ne yapılmalı?
Önce sorunun uzunluğunun tek başına zorluk göstergesi olmadığını anlamasına yardımcı olun. Soruyu küçük parçalara ayırmasını, ne istendiğini belirlemesini ve bilgileri sırayla incelemesini teşvik edin.
LGS uzun sorularda gereksiz bilgileri ayıklamak, metnin bazı bölümlerini gelişigüzel atlamak değildir. Önemli olan sorunun amacını anlamak, verilen bilgileri doğru değerlendirmek ve istenen sonuçla bağlantılı olan verileri belirlemektir.
Öğrenci soru kökünü dikkatle okuduğunda, bilgileri gruplandırdığında ve çözümünü kontrol ettiğinde uzun sorular daha yönetilebilir hâle gelebilir.
Unutmayın: Amaç soruyu en kısa sürede okumak değil, doğru bilgiyi doğru yerde kullanmaktır.